شخصیت حقیقی و حقوقی دو مفهوم بنیادین در حقوق هستند که به تعیین وضعیت و ظرفیت طرفین برای شرکت در قراردادها ، از
جمله قراردادهای بین المللی کمک می کنند. در ادامه با تعریف این مفاهیم و نقش آن ها در قراردادهای بین المللی آشنا میشویم :
1- تعریف شخصیت حقیقی
شخصیت حقیقی به فرد انسانی اشاره دارد که طبق قانون ، واجد حقوق و تکالیف است . این شخصیت از زمان تولد آغاز می شود
وتا مرگ ادامه دارد.
ویژگی های شخصیت حقیقی:
اهلیت قانونی : توانایی انجام معاملات قانونی که شامل دو نوع است :
الف- اهلیت تمتع : قابلیت بهره مندی از حقوق ( که از لحظه تولد بوجود می آید )
ب- اهلیت استیفاء : توانایی اجرای حقوق ، که معمولا با رسیدن به سن قانونی و عدم وجود موانعی مانند حجر محقق می شود.
صلاحیت قانونی : افراد حقیقی باید شرایطی مانند بلوغ ، عقل و اختیار راداشته باشند.
تابعیت و اقامتگاه :تابعیت و محل اقامت فرد می تواند در تعیین قانون حاکم بر قرارداد یا مرجع حل اختلاف تاثیرگذار باشند.
2- تعریف شخصیت حقوقی :
شخصیت حقوقی به سازمان ها ، شرکت ها ، یا نهادهایی اشاره دارد که به موجب قانون ، شخصیت مستقل از اعضای خود پیدا
کرده اند و می توانند حقوق و تکالیف مشابهی با افراد حقیقی داشته باشند.
ویژگی های شخصیت حقوقی :
الف- مستقل بودن از اعضا : شخصیت حقوقی مستقل از افراد تشکیل دهنده آن است.
ب- قابلیت حقوقی : امکان انعقاد قرارداد، تملک اموال ، طرح دعوی یا دفاع در مراجع قضایی.
ج- تابعیت قانونی : تابعیت شخصیت حقوقی معمولا براساس محل ثبت یا فعالیت آن تعیین می شود.
د- محدودیت مسئولیت : در برخی موارد ، مسئولیت اعضا در حدود سرمایه آن ها محدود است .(مانند شرکت های سهامی)
3-نقش شخصیت حقیقی و حقوقی در قرادادهای بین المللی
در قراردادهای بین المللی ، شخصیت حقیقی و حقوقی هر دو به عنوان طرفین قرارداد ممکن است ظاهر شوند. نقش آن ها به شرح
زیر است :
الف- نقش شخصیت حقیقی
1- نمایندگی از اشخاص حقوقی : افراد حقیقی می توانند به عنوان نماینده شرکت ها یا سازمان ها عمل کنند.
2-فعالیت های تجاری مستقیم : اشخاص حقیقی ممکن است به صورت مستقل ، قراردادهای بین المللی (مانند خرید و فروش یا
ارائه خدمات ) منعقد کنند.
3- رعایت قوانین داخلی و بین المللی : شخصیت حقیقی باید از قوانین کشوری که در آن قرارداد منعقد می شود و همچنین قوانین
بین المللی مربوط به قراردادها تبعیت کند.
ب- نقش شخصیت حقوقی
1- انعقاد قراردادهای بزرگ بین المللی : شرکت ها و نهادها معمولا طرف اصلی قراردادهای بین المللی هستند ، به ویژه در
حوزه هایی مانند تجارت ، سرمایه گذاری و انتقال فناوری.
2-انتخاب قانون حاکم : شخصیت حقوقی معمولا از طریق بندهای قراردادی ، قانون حاکم بر قرارداد و مرجع حل اختلاف را
مشخص میکند.
3-مسئولیت محدود یا گسترده : در قراردادهای بین المللی ، شخصیت حقوقی ممکن است با مسئولیت محدود ( مانند شرکت سهامی )
یا مسئولیت کامل (شرکت تضامنی ) فعالیت کند.
4-داوری بین المللی : شخصیت حقوقی برای حل وفصل اختلافات از داوری های بین المللی استفاده کند.
4-چالش ها در قراردادهؤای بین المللی
الف- احراز اهلیت : اهلیت طرفین باید طبق قوانین داخلی کشور آن ها تایید شود.
ب- تابعیت متقاطع :شخصیت های حقوقی ممکن است در بیش از یک کشور ثبت شده باشند ، که مسئله تعیین قانون حاکم را
پیچیده میکند.
ج-نقض تعهدات :در صورت نقض قرارداد ، اثبات مسئولیت شخصیت حقیقی یا حقوقی ممکن است دشوار باشد.
د- مصونیت دولتی : در مواردی که دولت ها به عنوان شخصیت حقوقی طرف قرارداد هستند ، ممکن است مسئله مصونیت
حاکمیتی مطرح شود.