اینکوترمز ارسال بار به عمان مشخص می‌کند چه کسی حمل دریایی را رزرو می‌کند، چه کسی بیمه را می‌خرد، و ریسک کالا در کدام نقطه از فروشنده ایرانی به خریدار عمانی می‌رسد. انتخاب میان فوب بندرعباس و سی‌آی‌اف صحار یا سی‌آی‌اف مسقط یک جمله تزئینی پای پیش‌فاکتور نیست. اگر قرارداد فروش یک شرط بگوید و اینویس شرط دیگری، گمرک، بیمه و اختلاف خسارت هر کدام سند متفاوتی را مبنا می‌گیرند. نرخ کرایه امروز را این متن نمی‌گوید. نرخ هر مسیر و هر فصل عوض می‌شود و باید در زمان پرونده چک شود. برای دیدن عدد همان محموله، حتی اگر فقط یک کارتن باشد، می‌توانید روی صفحه حمل از مسیر دریایی یا هوایی درخواست نرخ بدهید.
بازرگان ایرانی اغلب فوب را «تحویل روی کشتی در ایران» و سی‌آی‌اف را «تحویل سالم تا بندر عمان» معنی می‌کند. نیمه اول به قواعد اینکوترمز نزدیک است. نیمه دوم خطرناک است. در سی‌آی‌اف، فروشنده هزینه حمل تا بندر مقصدِ نام‌برده و یک بیمه حداقلی را می‌پردازد، ولی ریسک از لحظه بارگیری روی کشتی در بندر مبدأ به خریدار منتقل می‌شود، نه در لحظه رسیدن به صحار یا مسقط. این تفکیک، قلب اختلاف‌های خسارت است. کسی که ریسک را تا مقصد تصور کرده، خسارت طوفان یا آب‌دیدگی وسط راه را گردن فروشنده می‌اندازد، در حالی که شرط استاندارد این را نمی‌گوید.
ارسال بار به عمان اگر هوایی باشد، فوب و سی‌آی‌اف ابزار درست نیستند. این دو شرط برای حمل دریایی و آبراه داخلی ساخته شده‌اند. برای هوا، خانواده شرط‌هایی مثل اف‌سی‌ای، سی‌پی‌تی و سی‌آی‌پی به کار می‌آید. قاطی کردن «سی‌آی‌اف هوایی» در اینویس، سند را از قاعده شناخته‌شده خارج می‌کند. اگر عجله کالا هوایی است، همان را در قرارداد بنویسید و نام شرط دریایی را عاریه نگیرید.
اینکوترمز ارسال بار به عمان در فوب بندرعباس چه چیزی را تقسیم می‌کند
فوب بندرعباس یعنی فروشنده وقتی کالا را روی کشتی معرفی‌شده توسط خریدار در بندرعباس بارگیری کرد، تحویل را انجام داده است. صادرات از ایران بر عهده فروشنده است. از آن لحظه، ریسک با خریدار است. خریدار قرارداد حمل دریایی را می‌بندد و بیمه را، اگر بخواهد، خودش می‌خرد. کرایه دریا در قیمت کالا نیست، مگر آنکه جداگانه و برخلاف این شرط داخل قیمت قاطی شده باشد. همین قاطی شدن است که بعداً در گمرک عمان سؤال می‌سازد: ارزش کالا شامل کرایه است یا نه.
این شرط وقتی برای فروشنده ایرانی راحت‌تر است که نمی‌خواهد با بازار کرایه عمان درگیر شود، خریدار عمانی فورواردر خودش را دارد، یا کالا طوری است که خریدار بیمه گسترده را با بیمه‌گر آشنای خودش می‌خرد. کنترل کشتی دست خریدار است. اگر کشتی دیر معرفی شود، کالا در مبدأ می‌ماند و انبارداری و ریسک تأخیر باید در قرارداد فروش جداگانه گفته شود، چون خودِ واژه فوب همه این حاشیه‌ها را با جزئیات انبار شما حل نمی‌کند. تاریخ معرفی کشتی و مهلت بارگیری را در قرارداد بیاورید.
برای خریدار عمانی، فوب یعنی آزادی انتخاب خط و گاهی نرخ بهتر اگر حجم منظم داشته باشد. یعنی همچنین که باید خودش وصول کالا در مقصد، ترخیص و حمل داخلی را چیده باشد. فروشنده‌ای که فوب می‌فروشد و در پیام وعده «هماهنگی تا انبار مسقط» می‌دهد، دو قرارداد ساخته است. یکی نوشته و یکی شفاهی. در خسارت، نوشته می‌ماند. یا پیام را به قرارداد بیاورید و شرط را عوض کنید، یا پیام را متوقف کنید.
سی‌آی‌اف صحار یا مسقط چه هست و چه نیست
سی‌آی‌اف یک بندر مقصدِ دقیق می‌خواهد. «سی‌آی‌اف عمان» ناقص است، چون عمان چند بندر با هزینه و مسیر داخلی متفاوت دارد. سی‌آی‌اف صحار با سی‌آی‌اف مسقط یکی نیست و سی‌آی‌اف صلاله داستان سوم است. فروشنده در این شرط، حمل تا همان بندر نام‌برده را قرارداد می‌کند و می‌پردازد، و بیمه را هم با پوشش حداقلی استاندارد ترتیب می‌دهد، مگر آنکه طرفین پوشش وسیع‌تر را صریح شرط کرده باشند. ریسک اما، طبق قاعده این شرط، هنگام بارگیری در مبدأ منتقل می‌شود. فروشنده ضامن سالم رسیدن کالا به اسکله مقصد نیست. او ضامن این است که حمل و بیمه حداقلی را درست خریده باشد و اسناد را بدهد.
این تفاوت برای قیمت مهم است. قیمت سی‌آی‌اف شامل کرایه و حق بیمه حداقلی است، پس از قیمت فوب بالاتر به نظر می‌رسد بی‌آنکه لزوماً سود فروشنده بیشتر شده باشد. خریدار که فقط دو عدد را مقایسه می‌کند، ممکن است فوب را ارزان‌تر ببیند و هزینه دریا و بیمه مقصد را در حساب خودش جا بیندازد یا جا بیندازد. فروشنده که سی‌آی‌اف می‌دهد باید بداند کرایه را تا روز حرکت قفل کرده یا اگر کرایه بالا رفت از سودش می‌رود. نرخ را در پیش‌فاکتور قدیمی حبس نکنید. باید در زمان پرونده چک شود و اعتبار پیش‌فاکتور تاریخ داشته باشد.
بیمه حداقلی سی‌آی‌اف برای بسیاری از کالاها باریک است. خسارت‌های رایج آب‌دیدگی جزئی، دله‌دزدی یا آسیب ناشی از جابه‌جایی خشن ممکن است بیرون از آن پوشش بمانند. اگر کالا کاشی، مواد غذایی، دستگاه یا قطعه حساس است، یا پوشش وسیع‌تر را در قرارداد الزام کنید یا خریدار را صریح مطلع کنید که بیمه سی‌آی‌اف حداقلی است و می‌تواند پوشش تکمیلی بخرد. نگفتن این نکته، وقتی خسارت می‌آید، بحث را از قاعده به تهمت می‌برد.
ریسک، کرایه و سند باید یک نقطه را نشان دهند
نقطه انتقال ریسک را در قرارداد با همان واژه‌ای بنویسید که اینویس دارد. اگر فوب بندرعباس است، همه‌جا فوب بندرعباس باشد، نه فوب ایران در یکی و فوب خلیج در دیگری. اگر سی‌آی‌اف صحار است، نام بندر در بارنامه، در بیمه و در اینویس تکرار شود. اختلاف نام بندر، حتی اگر هر دو در عمان باشند، یعنی حمل داخلی و گاهی حتی خط کشتیرانی با فرض شما یکی نیست. خریدار حق دارد همان بندری را بخواهد که شرط کرده، نه بندری که برای فروشنده جا داشته است.
ارزش گمرکی در مقصد به این شرط حساس است. اگر کرایه جدا از ارزش کالاست، اظهار باید این جدایی را نشان دهد. اگر کرایه داخل قیمت سی‌آی‌اف است، اسناد حمل باید همان را پشتیبانی کند. اینویس که می‌گوید سی‌آی‌اف ولی هیچ ردی از کرایه و بیمه در حساب فروشنده نیست، یا اینویس که می‌گوید فوب ولی فروشنده به خط کشتیرانی کرایه دریا داده، هر دو برای گمرک و برای حسابدار متناقض‌اند. پیش از حرکت کشتی، یک نفر سه سند را کنار هم بگذارد: قرارداد، اینویس، دستور حمل.
پرداخت ثمن را اینکوترمز تعیین نمی‌کند. فوب یا سی‌آی‌اف نمی‌گوید پول نقد است یا اعتبار اسنادی یا واریز بعد از رسیدن. این را جدا بنویسید. اشتباه رایج این است که خریدار گمان کند تا وقتی کالا به انبارش نرسیده وظیفه‌ای به پرداخت ندارد چون «تحویل نشده»، در حالی که تحویل قراردادی روی عرشه مبدأ انجام شده است. اگر واقعاً می‌خواهید پرداخت به رسیدن سالم گره بخورد، باید شرط صریح خلاف سکوت اینکوترمز بنویسید و اثرش را بر قیمت و بر بیمه بپذیرید. این شرط، دیگر یک سی‌آی‌اف خام نیست.
قرار فروش و اینویس را با هم ببندید
اینویس تجاری برای گمرک عمان فروشنده، خریدار، شرح، مقدار، ارزش، ارز و شرط تحویل را نشان می‌دهد. اگر قرارداد مادر سی‌آی‌اف صحار به دلار است و اینویس فوب بندرعباس به ریال عمان، پرونده برای توضیح معطل می‌شود. واحد ارز را یکی کنید یا نرخ تبدیل سنددار را همان روز کنار اینویس بگذارید. شرح کالا باید با پکینگ‌لیست بخواند. شرط تحویل را در حاشیه اینویس با خودکار عوض نکنید. نسخه اصلاح‌شده صادر کنید تا دو نسخه متعارض در گمرک نچرخد.
اعتبار اسنادی اگر در کار است، واژه‌هایش از همه سخت‌گیرتر است. بانک همان کلمه‌ای را می‌خواهد که در اعتبار آمده. اگر اعتبار می‌گوید فوب بندرعباس و شما چون کشتی پیدا شده سی‌آی‌اف بارنامه گرفته‌اید، مغایرت اسنادی می‌گیرید حتی اگر کالا سالم باشد. پیش از بارگیری، شرط اعتبار، شرط قرارداد و شرط دستور حمل را یکی کنید. تغییر شرط وسط کار فقط با اصلاح مکتوب هر سه ممکن است، نه با تماس تلفنی با خط کشتیرانی.
نسخه خریدار و نسخه فروشنده از قرارداد باید همان صفحه امضاشده باشد. پیش‌فاکتور اولیه که شرطش بعداً در پیام عوض شده، اگر به اینویس راه پیدا کند، همان پیام در گمرک حضور ندارد. هر تغییری یک اصلاحیه شماره‌دار می‌خواهد. این کند به نظر می‌رسد و از خواب کالا روی اسکله ارزان‌تر است.
فوب و سی‌آی‌اف در کنار هم
جدول خلاصه قاعده استاندارد است. اگر در قرارداد چیزی خلاف آن نوشته و امضا شده، همان نوشته حاکم است. هزینه حمل هر ردیف باید در زمان پرونده چک شود و از این جدول عدد برداشته نمی‌شود.
| موضوع | فوب بندرعباس | سی‌آی‌اف صحار یا مسقط |
|---|---|---|
| رزرو کشتی دریایی | خریدار | فروشنده تا بندر مقصدِ نام‌برده |
| پرداخت کرایه دریا | خریدار | فروشنده، داخل قیمت شرط |
| بیمه | وظیفه فروشنده نیست مگر شرط جدا | فروشنده، معمولاً پوشش حداقلی مگر توافق وسیع‌تر |
| انتقال ریسک | بارگیری روی کشتی در بندرعباس | باز هم بارگیری روی کشتی در مبدأ، نه رسیدن به عمان |
| صادرات ایران | فروشنده | فروشنده |
| ترخیص در عمان | خریدار، مگر قرارداد جدا | خریدار، مگر قرارداد جدا |
| نام مکان | باید بندر مبدأ دقیق باشد | باید بندر مقصد دقیق باشد، نه فقط نام کشور |
ترتیب بستن شرط پیش از بارگیری
- بگویید حمل دریا است یا هوا. اگر هواست، فوب و سی‌آی‌اف را کنار بگذارید.
- بندر دقیق مبدأ و، در سی‌آی‌اف، بندر دقیق مقصد را بنویسید.
- مشخص کنید رزرو کشتی و بیمه با کیست و پوشش بیمه حداقلی است یا وسیع‌تر.
- همان واژه‌ها را در قرارداد، اینویس و دستور حمل کپی کنید و ارز را یکی کنید.
- جمله پرداخت را جدا بنویسید تا کسی رسیدن کشتی را با انتقال ریسک عوض نگیرد.
- نرخ کرایه را برای همان تاریخ اعتبار بگیرید و در پیش‌فاکتور بی‌تاریخ حبس نکنید.
- وعده شفاهی تحویل درِ انبار خریدار را به فوب یا سی‌آی‌اف بند نکنید. آن وعده حمل داخلی جداست.
- مقصد را به خاطر جا شدن روی یک کشتی، بی‌اطلاع خریدار عوض نکنید.
- بیمه حداقلی را «بیمه کامل» خطاب نکنید.
- دو اینویس با دو شرط مختلف برای یک محموله نفرستید.
عدد کرایه و حق بیمه را باید برای همان هفته و همان حجم گرفت. صفحه درخواست نرخ ارسال بار به عمان برای مسیر دریایی و هوایی، حتی برای یک کارتن، جای همین استعلام است. نرخ مقاله‌ها و نرخ گروه مجازی را در قرارداد نگذارید. اگر بین فوب و سی‌آی‌اف مردد هستید، اول نقطه ریسک و نام بندر را با خریدار حل کنید و بعد استعلام حمل دریایی یا هوایی همان محموله را با همان شرط بگیرید تا قیمت پیشنهادی با سندی که گمرک می‌بیند یکی باشد.
دو معامله نمونه بدون عدد کرایه
نمونه اول: فروشنده کاشی در ایران، خریدار فروشگاه در صحار. خریدار فورواردر دارد و می‌خواهد خط را خودش انتخاب کند. فوب بندرعباس با این مدل می‌خواند، به شرط آنکه تاریخ آمادگی کالا و مهلت معرفی کشتی نوشته شود و بیمه گسترده را خریدار واقعاً بخرد. فروشنده نباید در اینویس بنویسد سی‌آی‌اف فقط چون یک بار کرایه را علی‌الحساب به خط پرداخته تا کالا معطل نماند. اگر چنین پرداختی شد، یا از خریدار طبق قرارداد بگیرید یا اصلاحیه شرط صادر کنید. سکوت، ارزش گمرکی را تار می‌کند.
نمونه دوم: خریدار عمانی تجربه حمل ندارد و از فروشنده می‌خواهد «همه‌چیز تا بندر» با شما باشد. اینجا سی‌آی‌اف با نام دقیق بندر قابل بررسی است، به شرط فهم انتقال ریسک در مبدأ و به شرط آنکه بیمه حداقلی برای آن کالا کافی دانسته شود یا وسیع‌تر شرط شود. فروشنده پیش از دادن قیمت باید کرایه همان مسیر را برای مدت اعتبار پیش‌فاکتور بداند. گفتن یک عدد گرد از حافظه، اگر کرایه بالا رود، یا سود را می‌بلعد یا فروشنده را وسوسه می‌کند کالا را به بندر ارزان‌تر دیگری بفرستد. بندر جایگزین فقط با موافقت مکتوب خریدار ممکن است.
نمونه سوم: یک کارتن نمونه تجاری با هوا باید به مسقط برسد. استفاده از واژه سی‌آی‌اف برای این کارتن، سند را شلخت می‌کند. شرط مناسب هوا را بنویسید، بگویید هزینه حمل تا کدام فرودگاه با کیست، و بیمه را جدا توافق کنید. درخواست نرخ هوایی برای همان یک کارتن منطقی است و نباید چون حجم کم است بی‌سند و بی‌نام شرط حرکت کند. نمونه تجاری هم در گمرک شرح و ارزش می‌خواهد.
در هر سه نمونه، ترخیص عمان پیش‌فرض با خریدار است مگر آنکه قرارداد صریح بگوید نماینده فروشنده ترخیص می‌کند. اینکوترمز استاندارد، ترخیص واردات را به عهده فروشنده فوب یا سی‌آی‌اف نمی‌گذارد. اگر شما به عنوان فروشنده ایرانی این نقش را قبول می‌کنید، هزینه، وکالت و مسئولیت اظهار را جدا قیمت کنید. قبول شفاهی ترخیص، الحاقیه مجانی به شرط تحویل نیست.
پرسش‌های پرتکرار
در سی‌آی‌اف اگر کالا وسط دریا آسیب ببیند مسئول کیست؟
طبق قاعده استاندارد این شرط، ریسک از بارگیری در مبدأ با خریدار است و فروشنده باید حمل و بیمه مقرر را خریده باشد. پس خسارت مشمول بیمه از مسیر بیمه پیگیری می‌شود، نه خودکار از جیب فروشنده. اگر پوشش فقط حداقلی باشد، بعضی خسارت‌ها بیرون می‌مانند. هر شرط خلاف این باید در قرارداد امضا شده باشد. جزئیات بیمه‌نامه همان محموله باید در زمان پرونده چک شود.
فوب ارزان‌تر از سی‌آی‌اف است؟
قیمت کالا در فوب کرایه دریا و بیمه مقصد را در خود ندارد، پس عدد روی کاغذ اغلب کوچک‌تر است. هزینه کل خریدار وقتی کامل است که کرایه، بیمه و حمل داخلی را هم ببیند. گران‌تر یا ارزان‌تر بودن واقعی به نرخ همان هفته بستگی دارد و باید در زمان پرونده چک شود. مقایسه دو پیش‌فاکتور با دو شرط مختلف، بدون جدا کردن کرایه، مقایسه ناقص است.
می‌شود روی اینویس نوشت سی‌آی‌اف عمان؟
نام کشور به‌تنهایی بندر مقصد را معلوم نمی‌کند. صحار، مسقط و صلاله هزینه و حمل بعد از بندر یکسان ندارند. بندر را دقیق بنویسید و همان نام را در بارنامه و بیمه تکرار کنید. اگر بندر عوض شد، اصلاحیه بدهید. گمرک و خریدار با عبارت کلی کشور کار نمی‌کنند.
نرخ کرایه را از کجا برای همین محموله بگیریم؟
از استعلام همان مسیر، همان حجم و همان تاریخ حرکت. این مقاله نرخ امروز را ندارد. حتی یک کارتن هم می‌تواند نرخ دریایی یا هوایی جدا داشته باشد و باید در زمان پرونده چک شود. شرط اینویس را پیش از استعلام نهایی یکی کنید تا نرخِ فوب را با برچسب سی‌آی‌اف نفرستید یا برعکس.
فوب بندرعباس کنترل کشتی را به خریدار می‌دهد و قیمت کالا را از کرایه دریا جدا می‌کند. سی‌آی‌اف صحار یا مسقط کرایه و بیمه حداقلی را به عهده فروشنده می‌گذارد و ریسک را همچنان در مبدأ منتقل می‌کند. هر کدام را که انتخاب می‌کنید، قرارداد و اینویس و بارنامه باید همان را بگویند. ارسال بار به عمان با شرط مبهم، گران‌تر از اختلاف چند دلار کرایه تمام می‌شود، چون پرونده گمرک و خسارت را همزمان باز می‌کند.